Klasa IP i IK w oświetleniu zewnętrznym – jakie są, co oznaczają i jak je prawidłowo czytać?

Klasy IP i IK w oświetleniu zewnętrznym – co oznaczają i jak je prawidłowo czytać?

IP65, IP66, IP67, IK08, IK10 – oznaczenia tego typu regularnie pojawiają się w kartach technicznych opraw oświetleniowych. Często są jednak interpretowane zbyt prosto :im wyższa liczba, tym „lepsza” i bardziej odporna lampa.

W rzeczywistości zarówno stopień ochrony IP, jak i klasa odporności mechanicznej IK opisują konkretne właściwości obudowy. Nie określają całkowitej trwałości produktu i nie zastępują analizy warunków, w których oprawa będzie pracować.

W skrócie:

IP informuje o ochronie obudowy m.in. przed wnikaniem ciał stałych, pyłu i wody.
IK określa odporność obudowy na zewnętrzne uderzenia mechaniczne.

Co oznacza klasa IP?

IP jest często nazywane „klasą szczelności”, choć technicznie dokładniej mówić o stopniu ochrony zapewnianej przez obudowę.

System IP został określony w normie IEC 60529. Typowe oznaczenie składa się z liter IP oraz dwóch cyfr, na przykład:

IP65

6 – ochrona przed dostępem do części niebezpiecznych i wnikaniem ciał stałych, w tym pyłu
5 – ochrona przed wodą

Oznaczenie IP65 nie jest więc jedną wartością „szczelności”. Każda cyfra opisuje inny rodzaj ochrony.

Pierwsza cyfra IP – ochrona przed ciałami stałymi i pyłem

Pierwsza cyfra kodu IP może przyjmować wartości od 0 do 6.
Im wyższa wartość, tym wyższy poziom ochrony obudowy przed dostępem do części niebezpiecznych oraz wnikaniem ciał stałych.

Cyfra	Znaczenie
0	Brak określonej ochrony
1	Ochrona przed ciałami stałymi o średnicy ≥ 50 mm
2	Ochrona przed ciałami stałymi o średnicy ≥ 12,5 mm
3	Ochrona przed ciałami stałymi o średnicy ≥ 2,5 mm
4	Ochrona przed ciałami stałymi o średnicy ≥ 1 mm
5	Ochrona przed pyłem. Jego wnikanie nie jest całkowicie wyeliminowane, ale nie może występować w ilości zakłócającej prawidłową pracę urządzenia.
6	Obudowa pyłoszczelna.

Ważne: IP5X nie oznacza całkowitej pyłoszczelności.
Dopiero IP6X oznacza najwyższy poziom ochrony przed wnikaniem pyłu przewidziany w tej klasyfikacji.

Druga cyfra IP – ochrona przed wodą

W oświetleniu zewnętrznym szczególne znaczenie ma druga cyfra kodu. Określa ona rodzaj ochrony obudowy przed działaniem wody – od pojedynczych kropli, przez bryzgi i strumienie, aż po zanurzenie.

Oznaczenie	Rodzaj ochrony
IPX0	Brak określonej ochrony przed wodą
IPX1	Ochrona przed pionowo spadającymi kroplami wody
IPX2	Ochrona przed kroplami wody przy przechyleniu obudowy do 15°
IPX3	Ochrona przed wodą natryskiwaną
IPX4	Ochrona przed bryzgami wody
IPX5	Ochrona przed strumieniami wody
IPX6	Ochrona przed silnymi strumieniami wody
IPX7	Ochrona przed skutkami czasowego zanurzenia w wodzie w określonych warunkach
IPX8	Ochrona przy długotrwałym zanurzeniu w warunkach określonych dla urządzenia
IPX9	Ochrona przed strumieniami wody o wysokim ciśnieniu i wysokiej temperaturze

Co oznaczają najczęściej spotykane klasy IP?

IP44
Ochrona przed ciałami stałymi o średnicy co najmniej 1 mm oraz przed bryzgami wody.
Może być odpowiednia dla części opraw pracujących w osłoniętych miejscach.

IP54
Ochrona przed pyłem w ilości mogącej zakłócić pracę urządzenia oraz przed bryzgami wody.
Taki stopień ochrony można spotkać m.in. w części opraw elewacyjnych.

IP65
Obudowa pyłoszczelna i odporna na strumienie wody. To jeden z często stosowanych poziomów ochrony w oprawach montowanych na otwartej przestrzeni.
IP65 nie oznacza odporności na zanurzenie.

IP66
Pełna ochrona przed wnikaniem pyłu oraz ochrona przed silnymi strumieniami wody.

IP67
Obudowa pyłoszczelna oraz zabezpieczona przed skutkami czasowego zanurzenia w warunkach określonych przez normę.

Czy IP67 jest po prostu „lepsze” od IP66?

Nie powinno się czytać oznaczeń IP jak prostego rankingu od najgorszego do najlepszego. W przypadku wyższych poziomów zmienia się również rodzaj badania.

Oznaczenie	Rodzaj narażenia
IPX6	Silne strumienie wody
IPX7	Czasowe zanurzenie

Są to dwa różne scenariusze pracy urządzenia. Dlatego jeżeli wymagane jest potwierdzenie odporności zarówno na strumienie wody, jak i na zanurzenie, w dokumentacji mogą pojawiać się
oznaczenia łączone, np. IP65/IP67.

IP68 również nie oznacza „odporności na wszystko”

IP68 jest czasem przedstawiane jako synonim pełnej wodoodporności. To zbyt duże uproszczenie.

Cyfra 8 dotyczy ochrony podczas długotrwałego zanurzenia, ale dokładne warunki pracy powinny zostać określone przez producenta. Przy urządzeniu oznaczonym IP68 należy więc sprawdzić m.in. dopuszczalną głębokość oraz warunki użytkowania.d1a569;”>Co oznacza litera X w kodzie IP?

W oznaczeniach można spotkać również literę X, np. IPX4 lub IP6X. Oznacza ona, że w danym miejscu kodu nie określono stopnia ochrony.

IPX4 – określono ochronę przed wodą na poziomie 4, ale nie podano stopnia ochrony przed ciałami stałymi.

IP6X – określono pełną pyłoszczelność,
ale nie podano stopnia ochrony przed wodą.

Litera X nie oznacza zera. Dlatego IPX4 i IP04 nie są tym samym oznaczeniem.

Klasa IP nie określa odporności mechanicznej

Oprawa może być bardzo dobrze zabezpieczona przed wodą i pyłem, a jednocześnie pozostawać stosunkowo podatna na uderzenia. Dlatego w miejscach narażonych na uszkodzenia mechaniczne warto zwrócić uwagę także na drugi parametr – klasę IK.

Co oznacza klasa IK?

Kod IK określa stopień ochrony zapewnianej przez obudowę urządzenia elektrycznego przed zewnętrznymi uderzeniami mechanicznymi. Klasyfikację określa norma IEC 62262. Każdej klasie IK odpowiada określona energia uderzenia wyrażona w dżulach.

Klasa IK	Energia uderzenia
IK00	Brak określonej ochrony
IK01	0,14 J
IK02	0,20 J
IK03	0,35 J
IK04	0,50 J
IK05	0,70 J
IK06	1 J
IK07	2 J
IK08	5 J
IK09	10 J
IK10	20 J

Warto zwrócić uwagę na skalę:
IK08 odpowiada energii uderzenia 5 J, natomiast IK10 – 20 J.
Różnica dwóch poziomów oznacza więc w tym przypadku czterokrotnie większą energię próby.

Gdzie wysoka klasa IK ma szczególne znaczenie?

Podwyższona odporność mechaniczna jest szczególnie istotna tam, gdzie oprawa znajduje się w zasięgu ludzi, pojazdów lub sprzętu wykorzystywanego do utrzymania terenu.

Dotyczy to m.in. opraw montowanych przy:

ciągach pieszych,
parkingach,
podjazdach,
obiektach sportowych,
szkołach i obiektach publicznych,
intensywnie użytkowanych przestrzeniach miejskich.

Nie oznacza to jednak, że każda oprawa zewnętrzna powinna mieć IK10. Wymagany poziom odporności powinien wynikać z rzeczywistego ryzyka uszkodzenia.

IP i IK – dwa różne parametry

Parametr	Co określa?	Przykład
IP	Ochronę obudowy m.in. przed ciałami stałymi, pyłem i wodą	IP65
IK	Odporność obudowy na zewnętrzne uderzenia mechaniczne	IK09

Oprawa może więc mieć oznaczenie np. IP66 / IK09. Są to dwie niezależne informacje i żadna z nich nie zastępuje drugiej.

Czego IP i IK nie określają?

Wysokie wartości IP i IK nie oznaczają automatycznie, że oprawa jest odporna na wszystkie możliwe warunki środowiskowe.

Same oznaczenia IP i IK nie określają m.in.:

odporności na korozję,
odporności powłoki lakierniczej,
odporności na promieniowanie UV,
odporności na działanie soli,
odporności chemicznej,
dopuszczalnego zakresu temperatur pracy,
trwałości źródła światła,
trwałości układu zasilającego.

IP i IK są więc ważnymi parametrami technicznymi, ale powinny być analizowane razem z pozostałą specyfikacją oprawy.

Wysoka klasa IP nie naprawi błędnego montażu

Deklarowana klasa IP dotyczy urządzenia badanego w określonych warunkach. Nie oznacza automatycznie, że cała instalacja po zamontowaniu uzyska taki sam stopień ochrony.

Znaczenie mają m.in.:

prawidłowe wprowadzenie przewodów,
szczelność przepustów,
wykonanie połączeń elektrycznych,
prawidłowe zamknięcie obudowy,
stan uszczelek,
pozycja montażu,
zgodność instalacji z instrukcją producenta.

Szczególnej uwagi wymagają oprawy instalowane nisko przy gruncie. Oprócz deszczu mogą być narażone na błoto, podlewanie roślin, zalegający śnieg czy okresowo gromadzącą się wodę. Jak dobrać IP i IK do oprawy zewnętrznej?

Nie istnieje jedna właściwa kombinacja IP i IK dla wszystkich opraw zewnętrznych. Parametry należy dopasować do rzeczywistych warunków pracy.

Przed wyborem oprawy warto odpowiedzieć na kilka pytań:

Czy oprawa znajduje się pod zadaszeniem?
Czy będzie bezpośrednio narażona na deszcz?
Czy jest montowana przy gruncie?
Czy w pobliżu może okresowo gromadzić się woda?
Czy istnieje ryzyko przypadkowego uderzenia?
Czy będzie pracować w ogrodzie prywatnym czy w intensywnie użytkowanej przestrzeni publicznej?

Dopiero na podstawie takich informacji można właściwie określić wymagany poziom ochrony.Inne warunki dotyczą kinkietu znajdującego się wysoko pod zadaszeniem,inne słupka przy chodniku, a jeszcze inne oprawy montowanej w gruncie.

Najczęstsze błędy w interpretacji IP i IK

1. Traktowanie IP jako ogólnej oceny jakości produktu.

2. Założenie, że wyższa liczba zawsze oznacza „lepszą” oprawę.

3. Uznawanie IP67 za prostą, rozszerzoną wersję IP66.

4. Mylenie odporności na wodę z odpornością na korozję, UV czy temperaturę.

5. Pomijanie klasy IK w miejscach narażonych na uderzenia.

6. Ocenianie całej instalacji wyłącznie na podstawie klasy IP samej oprawy.

IP i IK – co warto zapamiętać?

IP określa stopień ochrony zapewnianej przez obudowę
przed określonymi czynnikami, w tym ciałami stałymi, pyłem i wodą.

IK określa odporność obudowy na zewnętrzne uderzenia mechaniczne.

IP65 nie oznacza odporności na zanurzenie.

IP67 nie należy automatycznie traktować jako „lepszego IP66”.

IK08 = 5 J, natomiast IK10 = 20 J.

Wysokie IP i IK nie określają odporności na korozję, UV, temperaturę ani całkowitej trwałości urządzenia.

Parametry IP i IK są najbardziej użyteczne wtedy, kiedy analizuje się je w kontekście konkretnego miejsca montażu i rzeczywistych warunków, w których oprawa będzie pracować.

Bibliografia

1. IEC 60529:1989+A1:1999+A2:2013
Degrees of protection provided by enclosures (IP Code).
International Electrotechnical Commission.

2. IEC 62262:2002+A1:2021
Degrees of protection provided by enclosures for electrical equipment against external mechanical impacts (IK code).
International Electrotechnical Commission.

3. IEC 60068-2-75
Environmental testing – Part 2-75: Tests – Test Eh: Hammer tests.
International Electrotechnical Commission.

4. IEC 60598-1:2024
Luminaires – Part 1: General requirements and tests.
International Electrotechnical Commission.

5. IEC TR 62696:2011
Luminaires – Application of the IK code IEC 62262.
International Electrotechnical Commission.